Το υπερηχογράφημα που γίνεται στις 11 με 14 εβδομάδες της εγκυμοσύνης είναι η πρώτη αναλυτική εξέταση του εμβρύου.
Συνοπτικά, με το υπερηχογράφημα 1ου τριμήνου:
- Επιβεβαιώνεται η βιωσιμότητα του εμβρύου.
- Επιβεβαιώνεται εάν η κύηση είναι με ένα έμβρυο ή εάν είναι πολύδυμη.
- Υπολογίζεται η ηλικία κυήσεως.
- Ανιχνεύονται ορισμένες μείζονες συγγενείς ανωμαλίες, όπως είναι η ανεγκεφαλία.
- Επιτρέπεται, σε συνδυασμό με εξετάσεις αίματος της μητέρας, να υπολογίσουμε τον κίνδυνο να έχει το έμβρυο σύνδρομο Down, αλλά και άλλες πιο σπάνιες χρωμοσωμικές ανωμαλίες, όπως είναι το σύνδρομο Edwards και το σύνδρομο Patau.
Τι είναι το Σύνδρομο Down:
Το σύνδρομο Down (ή αλλιώς τρισωμία 21) είναι μια χρωμοσωμική ανωμαλία. Σε αυτή, το έμβρυο έχει ένα επιπλέον χρωμόσωμα 21 (σε αντίθεση με ένα φυσιολογικό έμβρυο που έχει 2 χρωμοσώματα, ένα από τη μητέρα και ένα από τον πατέρα). Η συχνότητα εμφάνισης του συνδρόμου είναι 1 στις 500 γεννήσεις.
Τα παιδιά με σύνδρομο Down έχουν από μικρή (IQ 50-69), έως μέτρια (IQ 35-50) διανοητική καθυστέρηση. Αυτό σημαίνει ότι τα παιδιά με σύνδρομο Down μπορούν να κάνουν πράγματα μόνα τους, ωστόσο θα χρειαστούν επίβλεψη και υποστήριξη σε όλη τη ζωή τους.
Τα άτομα με σύνδρομο Down έχουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του προσώπου τους. Επίσης, ενδέχεται να έχουν διάφορα εκ γενετής προβλήματα, όπως είναι προβλήματα με την ανάπτυξη της καρδιάς ή του γαστρεντερικού καθώς και προβλήματα με την όραση ή την ακοή. Άλλα προβλήματα που εμφανίζουν συχνότερα τα άτομα με σύνδρομο Down είναι η επιληψία, η λευχαιμία, προβλήματα του θυρεοιδούς και το Alzheimer. Το 5% των μωρών που γεννιούνται με σύνδρομο Down δε θα επιβιώσουν τον πρώτο χρόνο της ζωής τους. Ο μέσος όρος ζωής των ατόμων με σύνδρομο Down είναι τα 50 με 60 έτη.
Η πιθανότητα μία γυναίκα να γεννήσει ένα μωρό με σύνδρομο Down αυξάνει όσο μεγαλύτερη είναι η ηλικία της. Επίσης, ο κίνδυνος γέννησης παιδιού με σύνδρομο Down είναι μεγαλύτερος όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό του συνδρόμου είτε από την πλευρά της μητέρας είτε του πατέρα.
Τι είναι το σύνδρομο Edwards (τρισωμία 18):
Τα μωρά με σύνδρομο Edwards έχουν ένα επιπλέον αντίγραφο του χρωμοσώματος 18 (δηλαδή έχουν 3 αντίγραφα, ενώ φυσιολογικά θα έπρεπε να έχουν 2).
Δυστυχώς, τα παιδιά που πάσχουν από σύνδρομο Edwards έχουν πολύ χαμηλά ποσοστά επιβίωσης. Μεταξύ αυτών που γεννιούνται ζωντανά, μόλις το 10% θα συμπληρώσει το πρώτο έτος ζωής. Πολύ σπάνια, ένα παιδί με σύνδρομο Edwards θα προλάβει να ενηλικιωθεί.
Όλα τα παιδιά με σύνδρομο Edwards εμφανίζουν διανοητική καθυστέρηση και σημαντικού βαθμού σωματικές βλάβες. Μπορεί να εμφανίσουν προβλήματα με την καρδιά, το αναπνευστικό, τους νεφρούς ή και το γαστρεντερικό σύστημα.
Τι είναι το σύνδρομο Patau (τρισωμία 13):
Τα μωρά με σύνδρομο Patau έχουν ένα επιπλέον αντίγραφο του χρωμοσώματος 13 (δηλαδή έχουν 3 αντίγραφα, ενώ φυσιολογικά θα έπρεπε να έχουν 2).
Δυστυχώς, τα ποσοστά επιβίωσης των παιδιών με σύνδρομο Patau είναι πολύ χαμηλά. Μόλις το 10% θα συμπληρώσουν τον πρώτο χρόνο ζωής. Πολύ σπάνια, ένα παιδί με σύνδρομο Patau θα καταφέρει να ενηλικιωθεί.
Τα μωρά που γεννιούνται με σύνδρομο Patau έχουν χαμηλό βάρος. Επίσης, εμφανίζουν διανοητική καθυστέρηση και σημαντικού βαθμού σωματικές βλάβες, όπως προβλήματα με την καρδιά, το αναπνευστικό, τους νεφρούς ή και το γαστρεντερικό σύστημα. Τα μισά από αυτά γεννιούνται με λαγώχειλο ή λυκόστομα.
Υπολογισμός του κινδύνου για τρισωμίες 21, 18 και 13 (Screening test):
Ο υπολογισμός του κινδύνου για τρισωμίες γίνεται μεταξύ 11ης και 14ης εβδομάδας της εγκυμοσύνης με το συνδυασμένο τεστ (combined test). Το τεστ περιλαμβάνει τη μέτρηση του πάχους του υγρού στο πίσω μέρος του αυχένα του μωρού (αυχενική διαφάνεια) και εξετάσεις αίματος της μητέρας (μέτρηση των ορμονών PAPPA και β-HCG) που γίνονται την ίδια ημέρα. Στον υπολογισμό του κινδύνου λαμβάνεται υπ’ όψην και η ηλικία της μητέρας.
Εάν ωστόσο η κύηση έχει ξεπεράσει την 14η εβδομάδα, ο υπολογισμός του κινδύνου για τις τρισωμίες 21, 18 και 13 γίνεται με το τετραπλό τεστ (quadruple test), γνωστό και ως προγεννητικός έλεγχος 2ου τριμήνου. Αυτό το τεστ γίνεται μεταξύ 14ης και 20ης εβδομάδας και δεν είναι το ίδιο ακριβές όσο το συνδυασμένο τεστ. Το τετραπλό τεστ περιλαμβάνει τη μέτρηση τεσσάρων ορμονών: της α φετοπρωτείνης (AFP), της χοριακής (HCG), της οιστραδιόλης (uE3) και της ινχιμπίνης Α.
Είναι πολύ σημαντικό να γνωρίζουμε ότι αυτά τα τεστ δεν μπορούν να μας πουν με βεβαιότητα εάν ένα μωρό έχει σύνδρομο Down, Edward ή Patau. Αυτό που μας λένε είναι εάν το έμβρυο έχει χαμηλό ή υψηλό κίνδυνο να έχει κάποιο από αυτά τα σύνδρομα.
- Χαμηλός κίνδυνος:
Εάν το αποτέλεσμα της εξέτασης δείξει ότι το έμβρυο έχει κίνδυνο να έχει σύνδρομο Down, Edward ή Patau χαμηλότερο του 1:150, αυτό σημαίνει ότι ο κίνδυνος είναι χαμηλός (όχι όμως ότι ο κίνδυνος είναι ανύπαρκτος).
- Υψηλός κίνδυνος:
Εάν το αποτέλεσμα της εξέτασης δείξει ότι το έμβρυο έχει κίνδυνο να έχει σύνδρομο Down, Edward ή Patau υψηλότερο του 1:150, αυτό σημαίνει ότι ο κίνδυνος είναι υψηλός. Αυτό δε σημαίνει ότι το μωρό έχει οπωσδήποτε το σύνδρομο, αλλά ότι θα πρέπει να γίνουν περαιτέρω διαγνωστικές εξετάσεις, ώστε να διαπιστωθεί εάν όντως το έμβρυο πάσχει. Οι διαγνωστικές αυτές εξετάσεις είναι η βιοψία τροφοβλάστης και η αμνιοπαρακέντηση. Και οι δύο σχετίζονται με μικρό κίνδυνο αποβολής (0,5 έως 1:100)
- Βιοψία Τροφοβλάστης (Chorionic Villous Sampling, CVS)
Η εξέταση μπορεί να πραγματοποιηθεί μεταξύ 10ης και 13ης εβδομάδας. Χρησιμοποιείται μία λεπτή βελόνη ώστε να πάρουμε δείγμα από τον πλακούντα, το οποίο στη συνέχεια εξετάζεται.
- Αμνιοπαρακέντηση
Η εξέταση μπορεί να πραγματοποιηθεί μετά την 15η εβδομάδα. Με τη χρήση μιας λεπτής βελόνης λαμβάνεται δείγμα από το αμνιακό υγρό, το οποίο στη συνέχεια εξετάζεται.
Εάν επιβεβαιωθεί ότι το έμβρυο έχει σύνδρομο Down, Edward ή Patau, υπάρχουν δύο επιλογές. Ορισμένες μητέρες ενδέχεται να αποφασίσουν να τερματίσουν την εγκυμοσύνη, ενώ άλλες να συνεχίσουν.
Σύγχρονες μέθοδοι για τον υπολογισμό του κινδύνου των τρισωμιών 21, 13 και 18, Μη επεμβατικός πρεγεννητικός έλεγχος (non-invasive prenatal testing NIPT):
Με τον μη επεμβατικό προγεννητικό έλεγχο ανιχνεύουμε και αναλύουμε το εμβρυικό DNA που κυκλοφορεί στο αίμα της εγκύου. Πρόκειται για μία εξέταση αίματος που μπορεί να πραγματοποιηθεί μετά την 10η εβδομάδα της εγκυμοσύνης. Χρησιμοποιείται κυρίως για τις τρισωμίες 21, 13 και 18, αλλά και για άλλες χρωμοσωμικές ανωμαλίες.
Η αξιοπιστία της εξέτασης για την υπολογισμό κινδύνου για τις τρισωμίες 21, 13 και 18 αγγίζει το 99%. Ωστόσο, θα πρέπει να έχουμε υπ’ ‘οψην ότι η εξέταση δεν είναι διαγνωστική και σε περίπτωση αποτελέσματος που δέιχνει υψηλό κίνδυνο για τρισωμία θα πρέπει να συσταθεί μία από τις διαγνωστικές εξετάσεις, δηλαδή βιοψία τροφοβλάστης ή αμνιοπαρακέντηση.
