Τι είναι η εμμηνόπαυση;
Η εμμηνόπαυση ορίζεται ως η χρονική περίοδος κατά την οποία μία γυναίκα σταματά να έχει περίοδο και, επομένως, δεν μπορεί πλέον να μείνει έγκυος.
Συχνά η περίοδος αρχίζει να έρχεται σε πιο αραιά χρονικά διαστήματα για μήνες ή και χρόνια προτού σταματήσει εντελώς. Ωστόσο, σε ορισμένες γυναίκες, η περίοδος μπορεί να σταματήσει απότομα.
Η εμμηνόπαυση αποτελεί φυσιολογικό μέρος της διαδικασίας της γήρανσης και συμβαίνει συνήθως μεταξύ 45 και 55 ετών (μέσος όρος είναι τα 51 έτη).
Τι είναι η πρόωρη εμμηνόπαυση;
Όταν η εμμηνόπαυση παρουσιαστεί σε ηλικία μικρότερη των 40 ετών, ονομάζεται πρόωρη εμμηνόπαυση (ή αλλιώς πρόωρη ωοθηκική ανεπάρκεια). Αυτό συμβαίνει στο 1% των γυναικών.
Τα πιθανά αίτια πρόωρης εμμηνόπαυσης είναι τα ακόλουθα:
- Χρωμοσωμικές ανωμαλίες, όπως για παράδειγμα το σύνδρομο
- Κληρονομικότητα, ιδίως εάν κάποια συγγενής μπήκε στην εμμηνόπαυση σε νεραή ηλικία.
- Αυτοάνοσα νοσήματα, όπως για παράδειγμα ο συστηματικός ερηθυματώδης λύκος (ΣΕΛ).
- Χημειοθεραπεία ή/και ακτινοθεραπεία (για την αντιμετώπιση καρκίνου).
- Λοιμώξεις, όπως είναι για παράδειγμα η φυματίωση και η ελονοσία, αν και αυτές αποτελούν σπάνιο αίτιο της πάθησης.
Με ποιά συμπτώματα εκδηλώνεται η εμμηνόπαυση;
Οι περισσότερες γυναίκες θα εμφανίσουν ένα ή περισσότερα συμπτώματα. Τόσο η βαρύτητα όσο και η διάρκεια αυτών των συμπτωμάτων ποικίλουν από γυναίκα σε γυναίκα. Τα συμπτώματα συνήθως ξεκινούν λίγους μήνες ή ακόμα και χρόνια προτού σταματήσει η περίοδος. Αυτό το διάστημα είναι γνωστό ως κλιμακτήριος.
Κατά μέσο όρο τα συμπτώματα διαρκούν για περίπου 4 χρόνια μετά την τελευταία περίοδο, αν και στο 10% των γυναικών μπορούν να κρατήσουν περισσότερο, έως και 12 χρόνια. Όταν η εμμηνόπαυση επέρχεται απότομα (π.χ. μετά από χειρουργείο ή μετά από χημειοθεραπεία) τα συμπτώματα είναι συνήθως εντονότερα.
Το πρώτο σημάδι της εμμηνόπαυσης είναι η αλλαγή στη συχνότητα της περιόδου. Η περίοδος μπορεί να αρχίσει να έρχεται συχνότερα (κάθε 2-3 εβδομάδες) ή πολύ αραιότερα, μέχρι που τελικά θα σταματήσει. Μία άλλη αλλαγή της κλιμακτηρίου είναι η εμφάνιση περιόδου με πολύ μεγαλύτερη ροή αίματος από το κανονικό.
Τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης είναι τα ακόλουθα:
- Εξάψεις.
- Νυχτερινές εφιδρώσεις.
- Κολπική ξηρότητα.
- Δυσπαρεύνια (πόνος κατά την επαφή).
- Χαμηλή λίμπιντο (ερωτική επιθυμία).
- Συχνές ουρολοιμώξεις.
- Άγχος, κατάθλιψη, δυσκολία στον ύπνο.
- Προβλήματα με τη μνήμη και τη συγκέντρωση.
- Πονοκέφαλοι.
- Ταχυπαλμίες.
- Πόνοι στους μύες και τις αρθρώσεις.
- Μείωση της μυικής μάζας.
- Ελάττωση της οστικής πυκνότητας-Οστεοπόρωση.
Πώς γίνεται η αντιμετώπιση της εμμηνόπαυσης;
Τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης μπορούν να αντιμετωπιστούν με διάφορα μέσα. Ωστόσο, αυτό δε σημαίνει ότι όλες οι γυναίκες επιθυμούν θεραπεία.
Η βασική μορφή θεραπείας είναι η θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης (ΘΟΥ). Υπάρχουν 2 κύριοι τύποι θεραπείας:
- Συνδυασμένη ΘΟΥ (οιστρογόνο και προγεσταγόνο).
Ενδείκνυται για όσες γυναίκες έχουν μήτρα (διαφορετικά, εάν λαμβάνουν μόνο οιστρογόνο, διατρέχουν τον κίνδυνο υπερπλασίας και καρκίνου του ενδομητρίου).
- ΘΟΥ μόνο με οιστρογόνο.
Ενδείκνυται για τις γυναίκες που έχουν υποστεί υστερεκτομή.
Η ΘΟΥ είναι διαθέσιμη σε ταμπλέτες, δερματικά επιθέματα, τζελ ή εμφυτεύματα. Είναι εξαιρετικά αποτελεσματική όσον αφορά στην καταπολέμηση των συμπτωμάτων της εμμηνόπαυσης (ιδιαίτερα των εξάψεων και των νυχτερινών εφιδρώσεων).
Ωστόσο, η ΘΟΥ έχει σημαντικές παρενέργειες, όπως είναι η τάση του στήθους, η κεφαλαλγία και η κολπική αιμόρροια. Η λήψη της συνδέεται με αύξηση του κίνδυνου θρόμβωσης και εμφάνισης καρκίνου του μαστού σε ορισμένες γυναίκες. Η χορήγηση ΘΟΥ αντενδύκνυται σε ορισμένες γυναίκες, όπως για παράδειγμα σε γυναίκες με ιστορικό καρκίνου του μαστού.
Ειδικότερα η καταπολέμηση των συμπτωμάτων της εμμηνόπαυσης μπορεί να επιτευχθεί ως εξής:
- Εξάψεις, νυχτερινές εφιδρώσεις:
Η ΘΟΥ είναι πολύ αποτελεσματική στην καταπολέμηση αυτών των συμπτωμάτων. Εάν ωστόσο η ΘΟΥ αντενδείκνυται ή η γυναίκα δεν επιθυμεί να λάβει ορμονική θεραπεία, μπορεί εναλλακτικά να δοθεί θεραπεία με ορισμένα αντικαταθλιπτικά ή αντιυπερτασικά φάρμακα.
- Αλλαγές στη διάθεση (κατάθλιψη, στρες):
Η ΘΟΥ, τα αντικαταθλιπτικά και η ψυχοθεραπεία μπορούν να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση αυτών των συμπτωμάτων.
- Ελάττωση της λίμπιντο:
Η ΘΟΥ είναι αποτελεσματική στην αντιμετώπιση της μειωμένης σεξουαλικής επιθυμίας. Επί αποτυχίας της ΘΟΥ, δίνεται τεστοστερόνη. Ωστόσο, η χορήγηση τεστοστερόνης στις γυναίκες συνδέεται με ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως είναι η εμφάνιση ακμής και δασυτριχισμού.
- Κολπική ξηρότητα:
Η κολπική ξηρότητα αντιμετωπίζεται με τοπική θεραπεία με οιστρογόνο. Επιπλέον, η τοπική χρήση ενυδατικών και λιπαντικών προιόντων μπορεί να βοηθήσει περιατέρω στη βελτίωση των συμπτωμάτων της κολπικής ξηρότητας. Αυτά τα προιόντα μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνα τους ή σε συνδυασμό με το τοπικό οιστρογόνο.
- Οστεοπενία:
Η προφύλαξη έναντι της οστεοπενίας γίνεται με τα ακόλουθα μέσα:
- ΘΟΥ (εφ΄όσον δεν υπάρχει αντένδειξη).
- Συστηματική σωματική άσκηση.
- Ισορροπημένη και υγιεινή διατροφή (πλούσια σε φρούτα, λαχανικά, ασβέστιο).
- Διακοπή καπνίσματος.
- Συμπληρώματα ασβεστίου και βιταμίνης D.
