Τι είναι η αιμορραγία μετά τον τοκετό;
Είναι φυσιολογικό μετά τον τοκετό να υπάρχει απώλεια αίματος είτε από τη μήτρα (από την περιοχή που αποκολλήθηκε ο πλακούντας), είτε από τραυματισμό του κόλπου ή/και του περινέου (συμπεριλαμβανομένης της περινεοτομής). Αυτή η απώλεια αίματος φυσιολογικά δεν ξεπερνά τα 500mls και δεν προκαλεί προβλήματα στη λεχώνα.
Η αιμορραγία από τον κόλπο είναι συνήθως μεγαλύτερη αμέσως μετά τον τοκετό, αλλά μέσα στις επόμενες ώρες μειώνεται και υποχωρεί σημαντικά τις πρώτες ημέρες μετά τη γέννα.
Όταν η απώλεια αίματος ξεπεράσει τα 500 mls, αυτό καλείται αιμορραγία κατά τον τοκετό. Υπάρχουν δύο τύποι αυτής της αιμορραγίας:
- Πρωτοπαθής αιμορραγία μετά τον τοκετό, όταν η αιμορραγία σημειώνεται εντός των πρώτων 24 ωρών από τη γέννηση του μωρού.
- Δευτεροπαθής αιμορραγία μετά τον τοκετό, όταν η αιμορραγία εμφανίζεται μεταξύ 24 ωρών και 6 εβδομάδων από τον τοκετό.
Ανάλογα με τη βαρύτητα της αιμορραγίας, έχουμε δύο τύπους αιμορραγίας:
- Ελάσσονα αιμορραγία (απώλεια αίματος 500-1000mls).
- Μείζονα αιμορραγία (απώλεια αίματος μεγαλύτερη των 1000mls), η οποία υποδιαιρείται σε :
- Μέτρια αιμορραγία (απώλεια αίματος 1001-2000mls).
- Σοβαρή αιμορραγία (απώλεια αίματος άνω των 2000mls).
Η αιμορραγία κατά τον τοκετό αποτελεί μία από τις συχνότερες αιτίες μητρικής θνησιμότητας και νοσηρότητας, τόσο σε αναπτυσσόμενες, όσο και ανεπτυγμένες χώρες. Η αιμορραγία κατά τον τοκετό προκαλεί αναιμία στη μητέρα, ενώ όταν σοβαρή μπορεί να απειλήσει ακόμα και τη ζωή της. Η αναιμία με τη σειρά της ενδέχεται να προκαλέσει συμπτώματα, όπως κόπωση, ναυτία, ζάλη, δύσπνοια και λιποθυμία.
Ποιά είναι τα αίτια αιμορραγίας μετά τον τοκετό;
Τα αίτια αιμορραγίας μετά τον τοκετό υπάγονται σε 4 κατηγορίες:
- Ατονία μήτρας (δηλαδή αδυναμία της μήτρας να συσπασθεί μετά τον τοκετό)
- Τραυματισμοί (του κόλπου, του περινέου ή/και του τραχήλου της μήτρας)
- Προβλήματα που αφορούν στον πλακούντα (π.χ. προδρομικός πλακούντας)
- Διαταραχές της πήξης του αίματος (όπως συμβαίνει για παράδειγμα στην προεκλαμψία).
Το συχνότερο αίτιο αιμορραγίας μετά τον τοκετό είναι η ατονία μήτρας (70% των περιπτώσεων).
Ποιές γυναίκες έχουν υψηλότερο κίνδυνο να εμφανίσουν αιμορραγία μετά τον τοκετό;
Οι παράγοντες κινδύνου, που υπάρχουν πριν την έναρξη του τοκετού, είναι οι ακόλουθοι:
- Παρουσία προδρομικού ή στιφνού πλακούντα
- Ιστορικό αιμορραγίας μετά τον τοκετό σε προηγούμενη εγκυμοσύνη
- Προεκλαμψία
- Πολύδιμος κύηση
- Εμφάνιση αιμορραγίας κατά την εγκυμοσύνη (π.χ. αποκόλληση πλακούντα)
- Αναιμία εγκύου
- Υψηλός δείκτης μάζας σώματος (BMI>35)
- Ινομυώματα μήτρας
- Αιμορραγική διάθεση της εγκύου
- Λήψη αντιπηκτικών φαρμάκων από την έγκυο.
Οι παράγοντες κινδύνου που εμφανίζονται κατά τη διάρκεια του τοκετού είναι οι εξής:
- Τοκετός με καισαρική τομή (ιδίως με γενική αναισθησία)
- Πρόκληση τοκετού
- Παρατεταμένο 10 ή 20 στάδιο τοκετού
- Τοκετός με εμβρυουλκία
- Τραυματισμοί του κόλπου ή/και του περινέου
- Βάρος μωρού άνω των 4
Πώς μπορεί να μειωθεί ο κίνδυνος εμφάνισης αιμορραγίας μετά τον τοκετό;
- Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, είναι απαραίτητη η διόρθωση της αναιμίας της μητέρας (συνήθως με τη χορήγηση σκευασμάτων σιδήρου).
- Κατά τον τοκετό, συστήνεται η «ενεργός αντιμετώπιση του 3ου σταδίου του τοκετού». Αυτή περιλαμβάνει την προφυλακτική χορήγηση μητροσυσπαστικών φαρμάκων κατά τη γέννηση του μωρού και την έξοδο του πλακούντα με ελεγχόμενη έλξη του ομφαλίου λώρου. Τέτοια φάρμακα είναι η ωκυτοκίνη, η μηλεινική εργονοβίνη (μιτροτάν), η καρμπετοσίνη κτλ.
Πώς αντιμετωπίζεται η αιμορραγία μετά τον τοκετό;
Πρόκειται για μία επείγουσα κατάσταση. Ο τρόπος αντιμετώπισης θα εξαρτηθεί από το μέγεθος της αιμορραγίας, την αιτιολογία της και την κλινική κατάσταση της μητέρας.
Αρχικά, όταν διαπιστωθεί απώλεια αίματος που υπερβαίνει το φυσιολογικό:
- Μέτρηση των ζωτικών σημείων της λεχώνας (πίεση, σφύξεις)
- Κλινική ή/και υπερηχογραφική εκτίμηση για την ανεύρεση του αιτίου της αιμορραγίας
- Χορήγηση υγρών ενδοφλεβίως για να αποκατασταθούν οι απώλειες και, σε περίπτωση μεγάλης αιμορραγίας, μετάγγιση αίματος ή άλλων προιόντων αυτού (π.χ. αιμοπετάλια, πλάσμα)
- Σε περίπτωση ατονίας μήτρας, με μαλάξεις της μήτρας, αμφίχειρη συμπίεση αυτής και χορήγηση μητροσυσπαστικών φαρμάκων (ωκυτοκίνη, μηλεινική εργονοβίνη (μιτροτάν), μισοπροστόλη, καρμποπρόστη). Εάν τα συντηρητικά μέτρα αποτύχουν, τότε γίνεται χειρουργική αντιμετώπιση που μπορεί να περιλαμβάνει τα εξής μέτρα:
- Τοποθέτηση μπαλονιού επιπωματισμού εντός της κοιλότητας της μήτρας
- Αιμοστατικές ραφές (π.χ. τεχνική κατά B-Lynch)
- Απολίνωση της έσω λαγόνιας αρτηρίας
- Εμβολισμός των μητριαίων αγγείων από επεμβατικό ακτινολόγο
- Μαιευτική υστερεκτομή (υφολική ή ολική).
- Χορήγηση αντιινωδολυτικών φαρμάκων (π.χ. τρανεξαμικού οξέος)
- Σε περίπτωση αιμορραγίας λόγω τραυματισμού, με χειρουργική αποκατάσταση (συρραφή) των ρήξεων του κόλπου και του περινέου
- Σε περίπτωση κατακράτησης πλακούντα ή παραμονής υπολειμμάτων αυτού εντός της μήτρας, δακτυλική αποκόλληση πλακούντα ή αφαίρεση των υπολειμάτων στο χειρουργείο.